Κάποιες αλήθειες για το 1821

Κάποιες αλήθειες για το 1821

ΑΠΟΨΕΙΣ > Χρονοντούλαπο24 Μαρτίου 2018

Μια και βρισκόμαστε κοντά στην, εθνική επέτειο, γινόμαστε μάρτυρες αναπαραγωγής εθνικιστικών μύθων σχετικά με την Επανάσταση. Θα εστιάσω σε δύο από αυτούς, στην ύψωση του λαβάρου της επανάστασης από τον επίσκοπο Παλαιών Πατρών Γερμανό και το «κρυφό σχολειό». Κοινός παρονομαστής και στα δύο ο ρόλος της Εκκλησίας. Τυχαίο; Αυτό μας παραπέμπει σε ένα άλλο ερώτημα, ποιος ήταν ο ρόλος και η συμμετοχή της Εκκλησίας στην Επανάσταση; Για να απαντηθεί αυτό το τελευταίο πρέπει να διευκρινίσουμε τον όρο Εκκλησία.

Αν εννοούμε την επίσημη Εκκλησία αυτή δεν συμμετέσχε στην Επανάσταση και πώς θα μπορούσε άλλωστε; Η επίσημη Εκκλησία ήταν ο Πατριάρχης και η Σύνοδος καθώς και οι κατά τόπους επίσκοποι. Για τον Πατριάρχη και τη Σύνοδο δεν μπορεί να γίνει λόγος. Είναι γνωστή η τύχη του Γρηγορίου που εκτελέστηκε τον Απρίλη του ’21 καθώς και 30 μητροπολιτών. Όσον αφορά τους κατά τόπους επισκόπους πρέπει να δεχτούμε ότι δεν επαναστάτησαν όλοι οι Έλληνες. Μεγάλες περιοχές της Ηπείρου, της Μακεδονίας, η Θράκη, ο Πόντος, η Καππαδοκία, η Ιωνία δεν επαναστάτησαν. Οι επίσκοποι στις περιοχές αυτές σαφώς και συμπεριφέρθηκαν όπως και το ποίμνιό τους. Στις επαναστατημένες περιοχές   οι επίσκοποι συμπεριφέρθηκαν ανάλογα με τις περιστάσεις, άλλοι πρωταγωνίστησαν όπως ο Σαλώνων Ησαΐας και άλλοι ήσαν στην αρχή τουλάχιστον επιφυλακτικοί όπως ο Παλαιών Πατρών Γερμανός. Ο κατώτερος κλήρος συμπεριφέρθηκε όπως και ο υπόλοιπος λαός.

Δεν θα επαναλάβω επιχειρήματα για το «κρυφό σχολειό». Απλά δεν υπήρξε. Είναι ένας μύθος που συντηρεί η Εκκλησία προκειμένου να καρπωθεί την αίγλη της Επανάστασης και να διεκδικήσει θεσμικό ρόλο στο Ελληνικό κράτος. Ένα απλό παράδειγμα. Στο μεγαλοπρεπή μητροπολιτικό ναό του 17ου αι. της Σιάτιστας και μάλιστα στο ιερό υποτίθεται ότι λειτούργησε «κρυφό σχολειό». Λεπτομέρεια, ταυτόχρονα με το μητροπολιτικό ναό ιδρύθηκε και λειτούργησε επίσημα στην πόλη ανώτερη ελληνική σχολή. Τα συμπεράσματα δικά σας.

Σχετικά τώρα με τον Παλαιών Πατρών Γερμανό και την ύψωση του λαβάρου της Επανάστασης στις 25 Μαρτίου στο μοναστήρι της Αγίας Λαύρας το μόνο που μπορούμε να πούμε είναι ότι δε συνέβη. Ο ίδιος ο  Παλαιών Πατρών Γερμανός δεν αναφέρει τίποτε στα απομνημονεύματά του ούτε βρισκόταν εκεί τη συγκεκριμένη ημερομηνία. Ο μύθος δημιουργήθηκε και καλλιεργήθηκε από την Εκκλησία προκειμένου να συνδεθεί η θρησκευτική γιορτή του Ευαγγελισμού με την εθνική γιορτή της Επανάστασης. Οι αναπαραστάσεις, λοιπόν, που είδαμε της υποτιθέμενης ύψωσης του λαβάρου της Αγίας Λαύρας είναι επιεικώς αφελείς.

Και κάτι τελευταίο. Ιδεολογικά η Επανάσταση ήταν κατά κύριο λόγο τέκνο του Διαφωτισμού καθώς και της Γαλλικής και πολύ λιγότερο της Εκκλησίας. Και τα σχολεία που προετοίμασαν πνευματικά τους Έλληνες για τον Αγώνα δεν ήταν τα εκκλησιαστικά αλλά αυτά που ίδρυσαν πλούσιοι Έλληνες της διασποράς που γνώρισαν στην Ευρώπη τις φιλελεύθερες ιδέες. Ίσως αυτό είναι που ενοχλεί την Εκκλησία.

 

* Ο Νώντας Παντούλας, είναι φιλόλογος


Άλλα άρθρα στην ίδια κατηγορία: Χρονοντούλαπο