Όλα τα Μαστοροχώρια

Όλα τα Μαστοροχώρια

Εν Δήμω > Πολιτισμός23 Μαρτίου 2015

Την Παρασκευή 20 Μαρτίου 2015 στο Πολιτιστικό Κέντρο «Μίκης Θεοδωράκης» στην Αργυρούπολη παρακολουθήσαμε μια υπέροχη εκδήλωση που διοργάνωσε η Αδελφότητα Ηπειρωτών Αργυρούπολης σε συνεργασία με την Πανηπειρωτική Ομοσπονδία Ελλάδος, με θέμα τους Ηπειρώτες Πρωτομάστορες.

Οι ομιλητές μας έδωσαν στοιχεία για τους ντόπιους μαστόρους γνωστοί και ως «κουδαραίοι», που έχτισαν πλήθος έργα.

Η Ήπειρος είναι κοιτίδα των μαστόρων, οι οποίοι προέρχονται από τρεις περιοχές: τα χωριά της Κόνιτσας, τα Τζουμέρκα και τους Χουλιαράδες. Δεν είναι τυχαίο ότι πατρίδα των μαστόρων αποτελούν τα πιο ορεινά και βραχώδη χωριά, τα οποία δεν έχουν εδάφη κατάλληλα για καλλιέργειες, με αποτέλεσμα οι κάτοικοί τους να στρέφονται στην οικοδομική, κυρίως τέχνη (αλλά και τη ζωγραφική και την ξυλογλυπτική), προκειμένου να εξασφαλίσουν τα απαραίτητα και να επιβιώσουν.

Το επάγγελμα του χτίστη δεν ήταν κερδοφόρο, με εξαίρεση τον πελεκάνο ίσως (πελεκητής της πέτρας) και τον πρωτομάστορα - ο μόνος που μπορούσε να αγοράσει το σιτάρι της χρονιάς και ο πιο μορφωμένος από τους μαστόρους. Οι μαστόροι ήταν τελείως αμόρφωτοι ή είχαν τελειώσει το δημοτικό. Μετά ξεκινούσαν τα ταξίδια. Η αμοιβή των μαστόρων, παραδοσιακά, γινόταν με τη μοιρασιά των κερδών με υπολογισμό τη συμβολή του κάθε ένα σε εργασία, εργαλεία και ζώα. 

Οι λαϊκοί οικοδόμοι ήταν οργανωμένοι σε συντεχνίες (συνάφια ή ισνάφια) - μπουλούκια (τούρκικα: Boluk = συντροφιά, λόχος). Οι ονομασίες των συντεχνιών των μαστόρων - χτιστάδων διαφέρουν από τόπο σε τόπο. Στην Ήπειρο ονομάζονται Κουδαραίοι. 

Η μαθητεία στην οικοδομική τέχνη ξεκινούσε από την ηλικία των 15ετών περίπου. Περνούσε από γενιά σε γενιά, στον τόπο της δουλειάς, στα εργαστήρια και στα γιαπιά, υπό την επίβλεψη του αρχιτεχνίτη (πρωτομάστορα). 

Επικεφαλής του μπουλουκιού ήταν ο πρωτομάστορας. Αυτός είχε την ευθύνη όλης της ομάδας, της πληρωμής των μισθών, του κλεισίματος των συμφωνιών, των συμβολαίων, της εύρεσης δουλειών, κ.λ.π. Ο πρωτομάστορας ήταν εργολάβος και εργοδότης και συνέταιρος. Ήταν συνήθως και άριστος πελεκάνος - τεχνίτης της πέτρας. Οι πελεκάνοι ήξεραν τις ιδιοτροπίες του υλικού και πως να το χειριστούν, φτιάχνοντας αριστουργήματα. Ο πρωτομάστορας έδινε σε γενικές γραμμές το σχέδιο του σπιτιού σε συνεργασία με τις επιθυμίες του ιδιοκτήτη. Κυρίως όμως, έπρεπε να είναι καλός στο κουμάντο. Ακολουθούσαν οι τεχνίτες και οι κάλφες (τα τσιράκια). Την ιεραρχία μπορούσε κάποιος να την διαβεί σταδιακά. Η προαγωγή από τη μία βαθμίδα στην επόμενη γινόταν πάντα υπό την αυστηρή επίβλεψη του πρωτομάστορα. 

Ο μάστορας δεν μπορούσε να φύγει από το μπουλούκι. Δεν τον προσλάμβανε κανένα άλλο μπουλούκι, σύμφωνα με κρυφή συμφωνία των πρωτομαστόρων. 

Ένα πολύ ιδιαίτερο στοιχείο των μαστόρων ήταν η μυστική, συνθηματική γλώσσα την οποία έφτιαχναν, χρησιμοποιούσαν μεταξύ τους και μετέδιδαν από γενιά σε γενιά. Η ανάγκη λοιπόν των μαστόρων να επικοινωνούν μυστικά μεταξύ τους, δίχως να επιτρέπουν σε κάποιον έξω από το συνάφι να διεισδύσει στα μυστικά της δουλειάς τους οδήγησε στη δημιουργία συντεχνιακών διαλέκτων - τα κουδαρίτικα ή κουδαραίϊκα.  

Οι μαστόροι ταξίδευαν σε πολλές περιοχές της Ελλάδας και του εξωτερικού. Οι ομάδες των μαστόρων - χτιστάδων ξεκινούσαν το ταξίδι τους αμέσως μετά την Αποκριά. Η δουλειά είχε από πριν συμφωνηθεί από τον πρωτομάστορα. Η αποδημία διαρκούσε μέχρι τα μέσα του Νοέμβρη περίπου, οπότε η ομάδα επέστρεφε στο χωριό. 

Αυτά και άλλα πολλά ειπώθηκαν στην εκδήλωση.

 Παρακολουθήσαμε αποσπάσματα από το  ντοκυμαντέρ του Λεωνίδα Βαρδαρού «Μνήμες ταξικής πάλης» παραγωγή της Ομοσπονδίας Οικοδόμων Ελλάδας , απολαύσαμε το πολυφωνικό σύνολο «Χαονία» τη Χορωδία Ομοσπονδίας Μουργκάνας και τη κομπανία του Δημήτρη Ζιάγκα 

Μίλησε ο Σπύρος Μαντάς  από το Κέντρο Μελέτης Πέτρινων Γεφυριών και ο Θεόδωρος Παπαγιάνης ο οποίος μέσα από προσωπικές   μαρτυρίες  μας γνωρίσαμε τη διαδρομή του από απλό μαστορόπουλο  σε  κορυφαίος γλύπτης  

Επίσης  ενδιάμεσα  διαβάστηκαν στοίχοι δημοτικών τραγουδιών κακι ποιημάτων Ηπειρωτών ποιητών . 

Την επιμέλεια  και παρουσίαση της εκδήλωσης είχε αναλάβει ο Αλέξανδρος Λαμπρίδης Εφορος Πολιτισμού της Πανηπειρωτικής Συνομοσπονδίας Ελλάδας

 

 

Αξίζουν συγχαρητήρια σε όλους τους συντελεστές και ευχόμαστε να διοργανώνουν συχνά τόσο ολοκληρωμένα και ποιοτικά αφιερώματα.   

 

Άλλα άρθρα στην ίδια κατηγορία: Πολιτισμός